‘Nederlandse landbouw is failliet’

De wetenschapsjournalist, woonachtig in zowel Brussel als Alphen aan den Rijn, schetst daarin de naoorlogse ontwikkelingen in de landbouw.

De landbouw die welvaart bracht, maar ook zijn tol eiste. „Vijftig jaar handjeklap kon niet voorkomen dat geldverslindende overproductie en dodelijke veeziekten het boerenimago verpestten. Nederland werd van een agrarische reus een agrarische schurkenstaat“, schrijft de auteur. En Siebert? Die houdt het voor gezien. Hij vertrekt naar Canada, een land dat nog wel trots is op zijn boeren.

Drie jaar deed Van Kerkhoven erover om een beeld te schetsen van de ‘landbouwindustrie'. Hij interviewde 28 mensen die hun stempel op het landbouwbeleid hebben gedrukt. Onder hen de (oud-)ministers Veerman, Braks en Brinkhorst, eurocommissaris Fischler, de bestuurders van belangenorganisatie LTO-Nederland Doornbos en Vogelaar.

Mansholt

Eén belangrijk persoon heeft hij niet meer kunnen spreken omdat hij in 1995 overleed: Sicco Mansholt. De SDAP-er was de eerste landbouwminister na de Tweede Wereldoorlog en later eurocommissaris voor Landbouw in Brussel. Zijn mott „De boer moet meer produceren. Want als de boer het goed heeft, heeft iedereen het goed“. Van Kerkhoven spitte 32 meter privéarchief van de familie Mansholt door om het naoorlogse landbouwbeleid te kunnen begrijpen. „De informatie was een goudmijn.“ Daarnaast raadpleegde hij een flinke lijst met literatuur. Maar ook sprak hij met de boeren zelf. Van Kerkhoven heeft ze in zijn vriendenkring. „We kennen elkaar nog van de middelbare landbouwschool.“

Van Kerkhoven behaalde ook nog zijn melkdiploma en trekkerrijbewijs en liep stage op veehouderijen.

Slootkantenbeheer

Daarna studeerde hij chemie en biologie. Hij studeerde af op het slootkantenbeheer en sprak daarvoor circa honderd boeren in de Leidse regio. Tegenwoordig is hij correspondent Brussel voor de bladen KIJK en FEMBusiness.

Voor hem ligt zijn paperback, nog vers van de pers. Volgens Van Kerkhoven is het een uniek boek. „Zoiets als dit bestaat nog niet. Geert Mak beschreef de ontwikkelingen in de landbouw op een sentimentele manier. Ik heb het meer bekeken vanuit de zakelijke, de politieke en de wetenschappelijke kant. Ik hoop dat dit boek voeding geeft aan het debat over de toekomst van de landbouw dat momenteel gaande is.“ Tussen alle feiten door, duikt hoofdpersoon Siebert regelmatig op. Onder het genot van een biertje bespreken de auteur en zijn vriend de zorgelijke tijden in de landbouw. De jonge veehouder bestaat niet echt, maar zou tegelijkertijd iedere boer kunnen zijn die voor het ‘duivelse dilemma’ staat om met een miljoenenschuld het bedrijf van zijn vader over te nemen of een eind te maken aan een eeuwenoude traditie.

Koehandel, zo noemde Van Kerkhoven zijn boek. „Het is een mooie woordspeling op de simpele handel in koeien. Het zegt ook iets over het politieke spel dat gespeeld is.“

Uit Koehandel: „Het ministerie deed vooral wat de industrie, het CDA en de top van de boerenorganisaties wilden, met een levendige koehandel tot gevolg. Vanaf de Tweede Wereldoorlog tot de jaren negentig had het Groene Front vrij spel. Zonder pottekijkers, en via achterkamertjespolitiek en geraffineerd handjeklap maakten ze van Nederland een landbouwsupermacht, waarvan iedereen profiteerde, dat moet gezegd worden. Maar de prijs was hoog.“

Van Kerkhoven: „Vijfenzeventig procent van de zuivel die in Nederland wordt geproduceerd, is voor de export. Er is geen land in de wereld die dat nadoet. Steeds meer productie, gestimuleerd door subsidies, op een steeds kleinere oppervlakte. Dat kon niet goed blijven gaan. Er is een zware aanslag gepleegd op het milieu en op het dierenwelzijn.“

De koe is er niet best aan toe, gaat Van Kerkhoven verder. „Het is niet mijn conclusie, maar die van veeartsen. Er is te eenzijdig gefokt op de melkproductie. Daardoor zijn ze kwetsbaar geworden. Ziektes als uierontstekingen, ontstekingen aan de poten zijn aan de orde van de dag. De levensduur van een koe in Nederland is laag.“

Epidemiën

De auteur rept ook over de epidemieën. Varkenspest in 1997, de BSE, de mond- en klauwzeer vier jaar geleden. Miljoenen dieren moesten vanwege besmettingsgevaar en de exportbelangen worden afgemaakt, terwijl 99 procent niets mankeerde. „Overal in de wereld komt wel eens mkz voor. Maar in Nederland heeft het grote gevolgen omdat er te veel koeien in een klein gebied zijn.“

Prutsen

Volgens Van Kerkhoven verspreidt het beeld dat de boer aan het prutsen is, zich snel. „Het is jammer dat de boeren en hun organisaties dat ontkennen. Ze moeten toegeven dat er dingen mis zijn gegaan.“

De journalist trekt uiteindelijk de conclusie dat de Nederlandse landbouw economisch, technologisch en moreel failliet is. „Omdat een systeem met zoveel verliezers domweg zijn bestaansrecht heeft verspeeld.“

Hoofdpersoon Siebert is het daar niet mee eens. Hij wijst op de veranderingen die er gaande zijn, zoals de marktwerking, de natuurontwikkeling en de biologische landbouw. Van Kerkhoven beaamt dat, maar vindt dat de ontwikkelingen wel erg langzaam gaan.

Canada

In het boek van Van Kerkhoven emigreert Siebert uiteindelijk naar Canada omdat Nederland niet langer een landbouwland is. De jonge boer heeft het gevoel dat de maatschappij hem kan missen als kiespijn. De auteur geeft zijn vriend gelijk dat hij vertrekt.

„Ik zou het ook hebben gedaan.“ Van Kerkhoven hoopt dat het ‘faillissement’ leidt tot een doorstart en er dus boeren blijven. De idealist in hem zegt dat ook dat ze blijven. De realist in hem ziet dat de ruimte voor boeren, zeker in de Randstad, onder druk staat. „Ik zie twee processen in de landbouw. Er komt een tak die industrialiseert. Dat gebeurt vooral in het noorden of in het oosten van het land. In de Randstad blijven de keuterboeren. Met campings, zelfgemaakte kaas, en biobief van de Groene Koe. Om hun bestaansrecht te bewijzen, moeten ze inspelen op de vraag. Als er een vraag is vanuit de stad om roeiboten te verhuren, dan moeten ze in godsnaam maar roeiboten gaan verhuren.“