Schilders lopen risico op Organisch Psychosyndroom ( schildersziekte ) (update)

Wat is Organisch Psychosyndroom (OPS)?

Organisch Psychosyndroom (OPS) is de verzamelnaam voor ziekteverschijnselen die mensen kunnen oplopen als zij langdurig met organische oplosmiddelen in contact zijn geweest. De stoffen komen via de huid of door inademing in het lichaam terecht.
Bekende organische oplosmiddelen zijn: tolueen, xyleen, benzeen, terpentine, hexaan, thinner, peut, wasbenzine, ether en alcohol.
Zij worden vanwege hun vluchtigheid en vetoplossend vermogen veel gebruikt in bijvoorbeeld ontvettingsmiddelen, verven, beitsen, lijmen, autolakken en verdunningsmiddelen.

Ziekteverschijnselen bij OPS
Kortdurende blootstelling aan een hoge concentratie oplosmiddel kan leiden tot misselijkheid, hoofdpijn, duizeligheid en hartkloppingen. De klachten verdwijnen vaak snel nadat u uw werkzaamheden heeft beëindigd.
Bij regelmatige blootstelling aan organische oplosmiddelen kunt u blijvende schade aan het zenuwstelsel oplopen. Mensen die lijden aan het OPS:

• zijn vaak verward;
• kunnen zich slecht oriënteren in ruimte en tijd;
• kunnen hun aandacht niet lang op iets richten;
• kunnen slecht samenwerken en onthouden;
• hebben een gebrek aan logica;
• hebben een verstoring van het bewustzijn;
• hebben waarnemingsstoornissen;
• hebben (soms) last van snelle wisseling van stemming of persoonlijkheid.

Wie loopt risico op Organisch Psychosyndroom (OPS)?

Iedereen die veel in contact komt met organische oplosmiddelen loopt een risico om het Organisch Psychosyndroom (OPS) te krijgen. In onderstaande tabel leest u welke beroepen en bedrijfstakken het meest met organische oplosmiddelen werken en daardoor de meeste risico lopen.

Hoe beperk ik als werkgever de gevaren van het Organisch Psychosyndroom (OPS)?

• vervang de risicovolle stoffen door een veilige variant met geen of minder oplosmiddel;
• is dat niet mogelijk, maak dan de werkplek zo veilig mogelijk door bv. een gesloten systeem, ventilatie en een afzuiginstallatie;
• gebruik persoonlijke beschermingsmiddelen als dat nodig is. Dit is geen blijvende maatregel, omdat ze bij langdurig gebruik vaak zeer belastend zijn en daarom niet graag worden gebruikt. Voorbeelden van persoonlijke maatregelen zijn: handschoenen, maskers e.d.
• Geef uw werknemers voorlichting over de risicovolle onderdelen van het werk. Daarbij hoort ook een instructie over het werken met gevaarlijke stoffen. U kunt hierbij gebruik maken van de veiligheidsinformatiebladen van producenten. Hierin staan de bestanddelen en eventuele gezondheidsrisico's van producten omschreven. 

Risico-inventarisatie en -evaluatie
In de risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E)  staat een opsomming van de gevaren die aan het werk zijn verbonden. De RI&E vermeldt dus ook de risico's die verbonden zijn aan het werken met oplosmiddelen.
Leg in de RI&E vast welke stoffen uw werknemers gebruiken. Meet (of schat) aan welke concentraties van oplosmiddelen zij worden blootgesteld. De Arbodienst kan u hierbij helpen.
De uitkomst van de metingen of schattingen mogen de grenswaarden (MAC-waarden: de Maximaal Aanvaarde Concentratie) niet overschrijden. De overheid heeft deze grenswaarden voor een groot aantal oplosmiddelen vastgesteld en past de waarden regelmatig aan. Meer informatie over de MAC-waarden vindt u in de Nationale MAC-lijst 2003 die u (tegen betaling) kunt bestellen bij SDU Uitgevers. Het adres vindt u onder de link.

Wat kan ik als werknemer doen tegen het Organisch Psychosyndroom (OPS)?

• Als werknemer bent u verplicht de aanwijzingen op etiketten of in de Veiligheidsinformatiebladen van de producent op te volgen en de verstrekte beschermingsmiddelen te gebruiken. Vraag uw werkgever naar deze informatiebladen.
• Vraag uw werkgever om de Risico-inventarisatie en -evaluatie in te zien. Daarin leest u welke oplosmiddelen gebruikt worden, wat de gevaren van die middelen zijn en welke maatregelen uw werkgever neemt zodat u zo veilig mogelijk kunt werken.
• Heeft u klachten over de arbeidsomstandigheden, geef deze dan door aan de ondernemingsraad of de Personeelsvertegenwoordiging en aan uw werkgever en/of bedrijfsarts.

Wat is wettelijk geregeld rond het Organisch Psychosyndroom (OPS) en zijn er uitzonderingen op de regels?

Sinds de SER in 1997 een advies heeft uitgebracht over Organisch Psychosyndroom (OPS), is OPS erkend als een beroepsgerelateerde aandoening. Naar aanleiding daarvan heeft de politiek besloten beleid op te stellen om OPS zoveel mogelijk te voorkomen. Kern van dat beleid: in alle sectoren waar werknemers (te) lang worden blootgesteld aan oplosmiddelen of producten die oplosmiddelen bevatten, moeten die schadelijke producten zoveel mogelijk vervangen worden door oplosmiddelarme of oplosmiddelvrije producten. Dit vervangingsbeleid wordt per sector of per branche uitgewerkt.

Bestaande vervangingsregelingen
Met ingang van 1 januari 2000 zijn regelingen voor binnenschilderwerk en het leggen van vloerbedekking en parket van kracht geworden. Per 1 augustus 2000 zijn regelingen voor autoschadeherstelwerkzaamheden en voor bepaalde werkzaamheden in de grafische industrie in werking getreden. Meer informatie hierover vindt u in de brochures over OPS in de genoemde bedrijfstakken. U vindt de brochures onder de link 'brochures'.

Vervangingsregelingen in voorbereiding
De vervangingsplicht is in voorbereiding voor de timmer- en meubelindustrie, de scheeps- en jachtbouw en de metaalproductenindustrie. In de verfindustrie hebben bonden en werkgevers op eigen initiatief afspraken gemaakt. In de sector leer/lederwaren en schoenendustrie, schoonmaak en industriële reiniging is OPS een van de onderwerpen waarover in convenanten afspraken worden gemaakt.

Uitzonderingen op de vervangingsplicht
In sommige gevallen is het niet (goed) mogelijk een vervangend product te gebruiken. U moet als werkgever dan wel kunnen aantonen dat er geen alternatieven zijn. Een ontheffing van de vervangingsplicht vraagt u aan bij de Arbeidsinspectie. Adressen vindt u onder de link.
De Arbeidsinspectie verleent alleen een ontheffing als de werkzaamheden in een specifieke, plaatsgebonden situatie bij gebruik van oplosarme middelen technisch onuitvoerbaar zijn. Financiële of esthetische argumenten zijn geen reden voor het verlenen van een ontheffing.

OPS en arbowetgeving
Organische oplosmiddelen vallen onder hoofdstuk 4 van het Arbobesluit (gevaarlijke stoffen en biologische agentia) in de Arbowetgeving. 
Bedrijven hebben te maken met de wettelijke vervangingsregelingen. Deze zijn gebaseerd op het Arbobesluit.
Voor een aantal oplosmiddelen bestaat een MAC-waarde (Maximale Aanvaarde Concentratie). Deze waarden worden regelmatig aangepast. Onder de link 'Persberichten' vindt u de laatste wijzigingen.

Zijn er brochures en doorverwijsadressen over het Organisch Psychosyndroom (OPS)?

Voor meer informatie over Organisch Psychosyndroom kunt u contact opnemen met:

• Publieksinformatie ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid;
• de Arbeidsinspectie.

Over Organisch Psychosyndroom zijn de volgende brochures beschikbaar:

• Organisch Psychosyndroom (OPS) - informatie voor werkgevers en werknemers;
• Werk oplosmiddelvrij - vloerbedekking en parket leggen;
• Werk oplosmiddelvrij - autoschadeherstelbedrijven;
• Werk oplosmiddelvrij - drukkerijen;
• Vervangingsplicht vluchtige organische stoffen (VOS); uw vragen beantwoord;
• Nationale MAC-lijst 2003, verkrijgbaar bij Sdu Uitgevers. Het adres vindt u onder de link.

U kunt de brochures bestellen via de links onder 'Brochures'.