Veel vragen over MRSA bij varkens

Wat is MRSA?
Staphylococcus aureus is een bacterie die ongeveer één op drie gezonde Nederlanders bij zich draagt. Meestal zit de bacterie in de neus of op de huid; soms in de keel, darmen of urine. De meeste mensen worden niet ziek van deze bacterie. Sommigen krijgen echter infecties als steenpuisten of krentenbaard. In zeldzame gevallen ontstaat bloedvergiftiging, longontsteking of botinfectie. De bacterie kan vooral gevaarlijk zijn voor mensen die al ziek zijn, zoals patiënten op intensive-care-afdelingen, of mensen met open wonden of huidaandoeningen.
De ‘gewone’ Staphylococcus aureus is gevoelig voor de meeste antibiotica. MRSA is de afkorting van ‘Meticilline Resistente Staphylococcus aureus’, ook wel ‘de ziekenhuisbacterie’ genoemd. MRSA kan zich goed ontwikkelen op plaatsen waar veel antibiotica worden gebruikt, zoals in ziekenhuizen en verpleeghuizen. ‘Meticilline resistent’ betekent dat deze bacteriën ongevoelig zijn voor de meest gebruikte antibiotica, namelijk de penicillines. Vaak zijn nog wel alternatieve antibiotica te gebruiken.

Hoeveel komt MRSA voor?
Jaarlijks wordt in Nederlandse ziekenhuizen bij ongeveer 1.500 mensen een MRSA-besmetting vastgesteld (zie www.rivm.nl/MRSA). In vergelijking met het buitenland komt MRSA hier weinig voor. Dat is vooral te danken aan het feit dat Nederlandse artsen zuinig zijn in het voorschrijven van antibiotica en door hygiënische voorzorgsmaatregelen in Nederlandse ziekenhuizen. In landen om ons heen worden antibiotica veel vaker voorgeschreven. 
We proberen onze ziekenhuizen vrij van MRSA te houden door iedereen die vanuit een buitenlands ziekenhuis naar een Nederlands ziekenhuis komt, eerst apart van andere patiënten te verplegen totdat uit tests blijkt dat ze geen MRSA hebben. Als zij de bacterie wél hebben, krijgen ze een behandeling met speciale antibiotica.

Wat is er nu aan de hand met de varkens?
MRSA komt ook voor bij Nederlandse varkens. Deze bacterie lijkt sterk op de ziekenhuisbacterie. Onlangs bleek uit een kleinschalig onderzoek van de Voedsel en Waren Autoriteit (VWA) en het Centrum Infectieziektebestrijding dat mogelijk zo’n veertig procent van de geslachte varkens MRSA bij zich dragen. 

Zijn er varkens ziek geworden van de MRSA?
Voor zover bekend niet. De varkens uit bovengenoemd onderzoek die de bacterie bij zich droegen, hadden geen ziekteverschijnselen.

Wat is het risico voor de mens?
In 2004 en 2005 is bij drie gezinnen van varkenshouders in Nederland een type MRSA gevonden dat vervolgens ook bij hun varkens werd aangetroffen. Onlangs is in een onderzoek onder 26 varkenshouders vastgesteld dat zes van hen (23%) besmet waren met het ‘varkenstype MRSA’. Eerder Frans onderzoek gaf ook al dergelijke aanwijzingen. Hoe vaak varkens-MRSA nu precies overgaat op varkenshouders, hun medewerkers, gezinsleden of dierenartsen, is nog onvoldoende duidelijk. Wel lijkt het nu zeker dat mensen door intensief contact met varkens de bacterie kunnen krijgen. Overigens betekent zo’n besmetting meestal niet dat iemand er ziek van wordt. Op dit moment wordt in Nederland onderzoek gedaan naar de vraag of mensen de varkens-MRSA op andere mensen kunnen overbrengen. Dat zou aanscherping  van de voorzorgsmaatregelen in ziekenhuizen nodig maken.
 
Hoe vaak komt dit varkenstype MRSA bij de mens voor?
In de afgelopen drie jaar was ongeveer 2% van het totale aantal MRSA’s dat in Nederland bij mensen is aangetroffen een speciaal type dat hetzelfde is als het varkenstype. Het is niet bekend of die MRSA’s ook daadwerkelijk afkomstig waren van mensen die werkzaam zijn op een varkenshouderij.

Is varkens-MRSA gevaarlijker dan andere MRSA?
Uit typeringen van MRSA blijkt tot nu toe dat varkens-MRSA niet gevaarlijker is dan de MRSA die iemand op andere wijze oploopt.

Waar moet een behandelend arts op letten?
Als iemand bij een arts komt met een stafylokokkeninfectie en deze persoon bovendien contact heeft gehad met varkens, moet de arts bij een eventuele behandeling rekening houden met de mogelijkheid dat de infectie veroorzaakt zou kunnen zijn door MRSA. Dit betekent dat de arts een ander dan het gebruikelijke antibioticum moet kiezen.

Waar moeten varkenshouders op letten?
Als varkenshouders, hun medewerkers of hun gezinsleden klachten hebben die wijzen op een infectie met stafylokokken (steenpuisten, ontstoken huid, ontstoken wonden, krentenbaard) is het verstandig de huisarts te informeren dat men op een varkensbedrijf werkt of woont.

Is het eten van varkensvlees gevaarlijk?
Nee, er zijn geen concrete aanwijzingen dat besmetting via het eten van varkensvlees kan plaatsvinden.

Kunnen varkens op een kinderboerderij ook besmet zijn en de MRSA overdragen op bezoekers?
Dit is nog niet onderzocht.

Zijn andere diersoorten in Nederland met deze bacterie besmet?
Uit de buitenlandse literatuur is bekend dat andere diersoorten de bacterie bij zich kunnen dragen In Nederland is incidenteel MRSA aangetroffen bij honden en katten. Het ging hierbij om andere typen dan het type dat nu bij varkens is gevonden. Bij het RIVM kent men een geval waarbij iemand die contact had met een kalverhouderij, MRSA bij zich droeg. Deze MRSA leek op het varkenstype.

Wat gaat het Centrum Infectieziektebestrijding (onderdeel van het RIVM) nu verder doen? 
Het Centrum heeft alle arts-microbiologen in Nederland op de hoogte gesteld van het feit dat varkenshouders een verhoogd risico hebben op de MRSA-bacterie. Er zal aanvullend onderzoek worden gedaan naar de mate waarin varkens-MRSA in Nederland wordt overgedragen van varkens op mensen (varkenshouders, dierenartsen en slachtpersoneel). Het Centrum Infectieziektebestrijding gaat onderzoeken hoe de bacterie precies van varken op mens overgaat. Het zal ook bekijken in hoeverre de bacterie bij andere diersoorten voorkomt. Het Centrum onderzoekt of de ‘varkens-MRSA’ van mens op mens overdraagbaar is. Mocht dat zo blijken te zijn, dan zullen in ziekenhuizen speciale hygiënische maatregelen getroffen worden bij ziekenhuisopname van patiënten die in contact staan met varkens.